Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte Türkiye’de kadınların eğitimden siyasete, hukuktan bilime, edebiyattan sanata uzanan yolculuğu yeni bir döneme girdi. Önceki kuşakların açtığı kapılardan geçen kadınlar, yalnızca kendilerine sunulan imkânlardan yararlanmakla kalmadı; içinde bulundukları kurumları, meslekleri ve toplumsal yaşamı dönüştüren öncü isimler hâline geldi.
Doç. Dr. Zeynep Banu Dalaman’ın editörlüğünde hazırlanan Cumhuriyet’in Öncü Kadınları II: Cumhuriyet Kuşağı – Kurumları Kuranlar, Alanları Dönüştürenler, 1902–1924 yılları arasında doğan ve Cumhuriyet’in siyasal, bilimsel, kültürel ve toplumsal gelişiminde önemli roller üstlenen 26 kadının yaşamını, mücadelesini ve bıraktığı mirası akademik bir bakış açısıyla inceliyor.
Beş ana bölümden oluşan kitapta, farklı alanlarda öncülük eden şu kadınların hayat hikâyelerine yer veriliyor:
Siyaset, Hukuk ve Kurumsal Öncülük: Hasene Ilgaz, Benal Nevzat Arıman, Süreyya Ağaoğlu, Fatma Beyhan Nil Tipi, Behice Boran, Sabiha Gökçen, Bahriye Üçok ve Rahşan Ecevit. Akademi, Bilim ve Düşünce: Afet İnan, Nakibe Uzgören, Emel Esin, Mediha Esenel, Muazzez İlmiye Çığ, Kâmıran Birand ve Mübeccel Kıray.
Edebiyat, Gazetecilik ve Tanıklık: Suat Derviş, Adile Ayda, Semiha Es ve İsmet Kür.
Sahne Sanatları, Sinema ve Kamusal Temsil: Semiha Berksoy, Toto Karaca (İrma Felekyan Karaca), Keriman Halis Ece ve Lale Oraloğlu.
Resim, Seramik ve Görsel Sanatlar: Aliye Berger, Hale Asaf ve Füreya Koral.
Cumhuriyet’in ilk kadın milletvekillerinden hukuk alanının öncülerine, üniversitelerde bilimsel üretime yön veren akademisyenlerden Türkiye’nin kültür ve sanat hayatını biçimlendiren sanatçılara kadar uzanan bu yaşam öyküleri, kadınların modern Türkiye’nin kuruluşunda ve gelişiminde üstlendikleri çok yönlü rolleri ortaya koyuyor.
Eser, yalnızca başarılarla örülü biyografiler sunmakla yetinmiyor. Kadınların mesleki yaşamlarında karşılaştıkları engelleri, toplumsal beklentilerle mücadelelerini, siyasal baskıları, eşitlik arayışlarını ve kendi alanlarında yarattıkları kalıcı değişimleri de tarihsel bağlamları içinde değerlendiriyor.
Arşiv belgeleri, dönemin süreli yayınları, fotoğraflar, kişisel tanıklıklar ve akademik araştırmalardan yararlanılarak hazırlanan çalışma, Cumhuriyet tarihini kadınların deneyimleri üzerinden yeniden okumaya imkân tanıyor.
Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş ikinci baskı, yeni biyografiler, yeniden ele alınan bölümler ve zenginleştirilen kaynaklarıyla dört ciltlik Cumhuriyet’in Öncü Kadınları serisinin önemli bir halkasını oluşturuyor. Toplam 83 kadının yaşamını konu alan serinin bu cildi, kadınların yalnızca Cumhuriyet’in sunduğu imkânlardan yararlanan bireyler değil, aynı zamanda Cumhuriyet’in kurumlarını ve düşünce dünyasını şekillendiren tarihsel aktörler olduğunu gösteriyor.
Cumhuriyet’in Öncü Kadınları II, Türkiye Cumhuriyeti tarihi, kadın tarihi, toplumsal cinsiyet çalışmaları, siyaset bilimi, hukuk, sosyoloji, edebiyat ve sanat tarihi alanlarında çalışan akademisyenler, araştırmacılar, öğrenciler ve yakın tarihe ilgi duyan okurlar için kapsamlı bir başvuru kaynağıdır.