Katolik ve kıtasal Avrupa muhafazakârlığının kurucularından biri –belki de başlıcası– kabul edilen Joseph de Maistre’in adı Türkiye’de uzun zamandır muhafazakârlık tartışmalarında dolaşımda olsa da, eserleri çoğu kez doğrudan okunmadan, birkaç yerleşik sıfatın gölgesinde anıldı: “gerici”, “teokrat”, “mutlakiyetçi”, “karşı-devrimci”… 1796 tarihli Fransa Üzerine Düşünceler’in en eksiksiz sürümü kabul edilen 1829 edisyonunu esas alan bu çeviri, iki yüzyılı aşkın bir gecikmenin ardından Türkiye’deki entelektüel okurları nihayet Maistre ile buluşturuyor ve bu sıradışı düşünüre ilişkin ikinci el hükümlerin yarattığı bilgisizliği gidermeyi amaçlıyor.
Siyasal düşünceler tarihçisi Hasan Aksakal’ın Maistre ve düşünce dünyasını tanıtan, tartışan, eleştiren ve bağlamsallaştıran kapsamlı sunuş yazısıyla birlikte Fransa Üzerine Düşünceler, Türkiye’de muhafazakârlık, din, devrim, kurucu akıl ve modernite üzerine yürütülen tartışmalara geç kalmış ama vazgeçilmez bir klasik olarak katılıyor.
Düşünceler’i yirmi birinci yüzyılın ikinci çeyreğinde okumak, elbette, Eski Rejimin savunucularının karşı-devrimci hiddetine, monarşi övgüsüne ve hiyerarşik toplum tasavvuruna alan açmak anlamına gelmiyor. Aksine, Maistre’i günümüzün perspektifiyle okumak, uzun süredir burjuvazinin halka yol gösterdiği bir dünyada insanlığın hâlâ çözemediği düzen, özgürlük ve meşruiyet meseleleriyle, tarihin ve siyasetin en rahatsız edici konuları üzerinden yeniden yüzleşme imkânı sunuyor. Tam da bu sebeple söz konusu yüzleşme, okurlara, devrime ve düzene, geleneğe ve yeniliğe dair kolay cevaplar sunmak yerine henüz ilk sayfalardan itibaren güçlü sorular ve kaçınılması zor bir zihinsel meydan okuma vaat ediyor.
JOSEPH DE MAISTRE
Fransız Devrimine ve Aydınlanma düşüncesine karşı geliştirdiği sert eleştirilerle tanınan, Savoy kökenli filozof, yazar ve diplomattır. Karşı-Aydınlanma hareketinin en önemli teorisyenlerinden biri kabul edilir. Maistre, devrimin getirdiği akılcı ve seküler düzene şiddetle karşı çıkarak; otoritenin, geleneğin, mutlak monarşinin ve Katolik Kilisesi’nin tartışılmaz üstünlüğünü savunmuştur. Ona göre toplumlar, soyut insan aklıyla veya yazılı anayasalarla değil, ilahi takdir ve derin tarihsel köklerle şekillenmelidir.
Eğitimini hukuk üzerine alan düşünür, Fransız ordularının memleketini işgal etmesinin ardından kalıcı bir sürgün hayatı yaşamış, uzun yıllar boyunca Sardinya Kralı’nın diplomatik elçisi sıfatıyla St. Petersburg’da görev yapmıştır. En ünlü eserleri arasında, devrimi doğrudan ilahi bir ceza şeklinde yorumladığı Fransa Üzerine Düşünceler ve inanç kavramlarını diyalog formunda incelediği St. Petersburg Görüşmeleri bulunur. Modern çağın getirdiği ilerlemeci tarih anlayışını ve iyimser insan doğası inancını tümüyle reddeden Maistre, insanın ancak sıkı bir otorite altında düzen bulabileceğini iddia etmiştir. Onun bu karamsar felsefesi, Avrupa’da filizlenen muhafazakâr siyaset teorisinin temel taşlarından biri olmuş; otorite, egemenlik, şiddet ve toplumsal itaat tartışmalarına son derece sarsıcı bir kavramsal zemin bırakarak düşünce tarihine adeta silinmez bir mühür vurmayı başarmıştır.
