Sömürgeci Avrupa imparatorlukları tarihinin hâkim anlatısı birbirleriyle rekabet hâlindeki kralların, imparatorların ve devlet adamlarının ihtiraslarına odaklanır. Taşeron İmparatorluklar ise on yedinci yüzyıldan yirminci yüzyıla uzanan süreçte Avrupa yayılmacılığının asıl taşıyıcılarının egemen devletlerden ziyade şirket-devletler olduğunu ileri sürüyor. Kâr amacıyla işletilen bu ticari teşebbüsler kendilerine savaşma, barış yapma ve hükmetme yetkileri veren özel tüzüklerle kurulmuş, merkezî devletlerin egemenlik haklarını aşabilen melez yapılardı. İngiliz (EIC) ve Hollanda Doğu Hindistan (VOC) şirketleri gibi başat örnekler Asya’da şirket-devletler kurarken, Fransa, Danimarka, İsveç merkezli diğer küçük örnekler Avrupa yayılmacılığını Kuzey Amerika, Afrika ve Güney Pasifik olmak üzere neredeyse dünyanın her köşesine taşıdı. Kapitalizm ile emperyalizmin bu öncü kuvvetleri, kamusal/özel ayrımının olmadığı, egemenlik haklarının Avrupa dışında kolaylıkla paylaşıldığı erken modern dönemin gerçek sömürgecileriydi.
Avrupalılar, karşılaştıkları yabancı medeniyetlerle ilişki kurarken, ticaret ve diplomasi alanlarında coğrafi ve kültürel mesafeleri aşmak amacıyla şirket-devletleri kullandılar. On sekizinci yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa devletlerinin bürokratik ve askerî yapıları güçlendi; kamusal alan ile özel alanın birbirinden ayrı olduğu fikri berraklaştı. Şirket-devletler hem işlevlerini hem de meşruiyetlerini kaybetmeye başladılar ve tarih sahnesinden silindiler. On dokuzuncu yüzyılın sonunda kısa bir dönem için adeta hortlayan bu yapıların başarı ve başarısızlık hikâyeleri, Avrupa emperyalizmi ve küreselleşme tarihi okumak isteyenler için bir başlangıç noktası.
Yazar Hakkında:
Andrew Phillips
Queensland Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası Çalışmalar Fakültesi, Uluslararası İlişkiler ve Strateji Bölümünde doçent olarak görev yapmaktadır. Araştırmaları, savaş, strateji ve uluslararası düzen üzerine odaklanmakta olup, özellikle dünya siyasetinde dönüşüm ve değişimin itici güçleri olarak “büyük güçler” arası rekabet ve asimetrik şiddete yoğunlaşmaktadır. Eserleri arasında From Hollywood to Bollywood? Recasting Australia’s Indo/Pacific Strategic Geography (2016) ve How the East Was Won: Barbarian Conquerors, Universal Conquest and the Making of Modern Asia (2021) bulunmaktadır.
J. C. Sharman
Jason Sharman Cambridge Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler, Sir Patrick Sheehy Kürsüsünde profesördür. Bulgaristan Amerikan Üniversitesi, Sydney Üniversitesi, Griffith Üniversitesi bünyesinde kadrolu, St. Petersburg Devlet Üniversitesi, Columbia Üniversitesi ve Londra İktisat Okulu (LSE) bünyesindeyse misafir akademisyen olarak çalışmıştır. Kitaplarından bazıları şunlardır: Repression and Resistance in Communist Europe (2003), Havens in a Storm: The Struggle for Global Tax Regulation (2006), The Money Laundry: Regulating Criminal Finance in the Global Economy (2011), Andrew Phillips ile birlikte; International Order in Diversity: War, Trade and Rule in the Indian Ocean (2015), The Despot’s Guide to Wealth Management: On the International Campaign against Grand Corruption (2017).
